تریو- چایکوفسکی (Trio- Tchaikovsky)

           
                       



"تریو" اثری است از چایکوفسکی که توسط سه ساز پیانو، ویولن سل و ویولن نواخته می شود. برای چایکوفسکی ساختن" تریو" قطعه ای شامل این سه ساز فعالیت غریبی بود و کار ویژه ای در آن دوران محسوب می شد. او هراس داشت که موسیقی ای که ماهیت سمفونی دارد را به این سه ساز تحمیل کرده باشد. اما چایکوفسکی شجاعانه این ترکیب را تجربه کرد و بدعت این آفرینش هنری را در موسیقی کلاسیک گذاشت. هراس او بیهوده بود. بعد ها این اثر آنچنان موفق شد که خود پایه ای  برای کار آهنگسازان دیگر قرار گرفت.
این قطعه بقدری زیباست که شیفتگان این اثرآن را به پدیدۀ "فتو سنتز" تشبیه می کنند که در آن ویولن ( ئیدروژن) با ویولن سل ( اکسیژن) ترکیب می شود و آب را بوجود می آورد و پیانو( کربن) در کنار آب سبب ایجاد مادۀ آلی می گردد و عنصر حیات را تشکیل میدهد. در مقاله هایی نیزبه تفسیری دیگری از این اثر بر می خوریم که ویولن در آن "حوا"، ویولن سل، " آدم" و پیانو در آن به " آفریدگار" تشبیه گردیده اند که باز انعکاسی است از داستان آفرینش و نشانی است از موجودیت و ازحیات.

 " سوزانا یوکو هنکل" که در اجرای قطعۀ تریو ساز ویولن را می نوازد در یک خانوادۀ موسیقی دان ژاپنی- آلمانی متولد شد و از دوسالگی از مادر خود درس نوازندگی گرفت. او در مسابقات بین المللی" ملکۀ الیزابت" در بروکسل، مسابقۀ "موتزارت" در سالزبورگ موفق به کسب جوایز ارزنده ای شد و سر انجام به کسب جایزۀ اول در مسابقۀ موسیقی آلمان در برلین نائل آمد.

ریتمی که کل ماجرا را می داند

  

" بولرو" اثر "موریس راول" آهنگساز فرانسوی است و از شناخته شده ترین آثار اوست. "راول" تحت تأثیر استاد خود" گابریل فوره" نه کاملاً از سبک مدرن پیروی می کرد و نه سبک کلاسیک را پایۀ کار آهنگسازییش قرار داده بود. او به مانند " دبوسی"، امپرسیونیسم را در موسیقی انکار می کرد و به موجودیت این سبک تنها در نقاشی اعتقاد داشت. هنر او در سازبندی بی نظیر و درخشان بود. " بولرو" ابتدا توسط بالرین روسی " آیدا روبینشتین" که کمپانی خود را در فرانسه تأ سیس کرده بود، به "راول" سفارش داده شد. سناریوی " آیدا روبینشتین" از این قرار بود که:

 

"در میخانه‌ای در اسپانیا مردم زیر فانوس برنجی که از سقف آویزان است می‌رقصند. در گرماگرم شادی و تشویق‌های جمعیت، یک بانوی رقصنده روی یکی از میزها می‌رود و شروع به رقصیدن می‌کند. ریتم رقص‌ او همواره و به مرور تندتر می‌شود."

                                      بالرین روسی " آیدا روبینشتین"

اما این داستان ساده و بی محتوا با شاهکار تکنیکی سازبندی و هارمونی قطعه" بولرو" بعد ها در تضاد قرار گرفت و راه خود را از آن سفارش کوچک و بالۀ مزبور جدا کرد و قطعۀ ارکسترال یک موومانه شد. راول خود انتظار چنین موفقیتی را برای این سفارش ناچیز کارفرمای روسی خود نداشت.
" بولرو" برای یک ارکستر بزرگ متشکل از ساز های فلوت، پیکولو، انگلیش هورن، کلارینت، کنتراباس، ترومپت، ساکسیفون تنظیم شده است که از همراهی ساز های زهی ویولن و ویولا بهره می برد و طبل های بزرگ و کوچک، سنج و چنگ آنرا تقویت می کنند. یک ریتم تکراری توسط " طبل" در سراسر قطعه بگوش می رسد. گویی این ریتم ثابت رهبری ارکستر را به عهده گرفته است. ریتمی که گوش دارد و چشم دقیقش را از نوازندگان ارکستر بر نمیدارد و آنان را کنترل و هدایت کرده و احساس قطعه را به تک تک اعضای ارکسترمنتقل می کند. ریتمی که کل ماجرا را میداند.

                                                                    

چنین گفت زرتشت

" چنین گفت زرتشت" ساختۀ ریشارد اشتراوس آهنگساز آلمانی یکی از قدرتمندترین قطعات ارکستری در موسیقی کلاسیک است. این قطعه که در هنگام اجرا بسیار تأثیر گذار و باشکوه است از رمان فلسفی به همین نام اثر "فریدریش نیچه" شاعر و فیلسوف آلمانی الهام گرفته شده است. این قطعه با تمی آهسته، گویی از اعماق زمین بر می خیزد تا بتدریج به سطح زمین برسد و به پا ها و سپس به جسم و جان آدمی منتقل گردد و  سراسر وجود او را فرا گیرد. ویدئو، تم زرتشت را با اجرای ارکستر فیلارمونیک برلین به رهبری "هربرت فون کارایان" نشان می دهد. او را در بالاترین ردۀ رهبران ارکستر درقرن بیستم  قرارداده اند." کارایان" ارکستر فیلارمونیک برلین را به مدت 35 سال رهبری کرد.

تصویری خیالی از زرتشت (از پشت) و بطلمیوس (از روبرو). نقاشی از رافائل، مکتب آتن، پیرامون ۱۵۱۰ میلادی

والس ماسکاراد و سر و صدای تانکهای پینوشه

والس ماسکاراد اثر خاچاطوریان آهنگساز بزرگ ارمنی است که دکتر آلنده رئیس جمهورشیلی به آن علاقه بسیار داشت. من به یاد صحنه ای از فیلم دکتر آلنده و کودتا شیلی افتادم که در لحظات آخرین ، در کاخ ریاست جمهوری به این قطعه گوش میداد و سر و صدای تانکهای پینوشه و نوای خاچاطوریان در هم آمیخته بود.

ملودی ها و تم های خاچاطوریان برگرفته از موسیقی ارمنی و گرجی است. قطعات اگرچه در چارچوب موسیقی کلاسیک هارمونیزه شده اند، اما به گوش ما ایرانی ها بسیارآشنا هستند.

اشک از ستاره بارید و از شکستن گفت

ترانۀ "شکننده" را " استینگ" پس از قتل"بن لیندر" فعال حقوق بشر در نیکاراگوئه سرود. مضمون این آهنگ موضوعی است قدیمی و آشنا. هم از خشونت و گلوله و هم از انسان شکننده سخن می گوید." استینگ" این ترانه را به قربانیان فاجعۀ نشت نفت در خلیج مکزیک اهدا کرد و نگرانی و اضطراب خود را از آسیب پذیری و شکنندگی اکوسیستم با این عمل اعلام نمود.

اگر گوشت و فولاد یگانه شدند و  سیل خون جاری
و هنگامیکه رنگ خون در خورشید شامگاهان، خشک شد
باران فردا داغ و نشان  را خواهد شست.
اما چیزی همواره در خاطرمان  می ماند
 تا شاید این رزم واپیسین  مضمونش را بیابد
 تا شاید نزاع یک عمر را فیصله دهد
 که خشونت بی بار است، امر ی است نا میسر،
 برای آنانی که زیر ستارۀ خشمگین زاده شدند.
همواره خواهد بارید باران،
مانند اشک از ستاره،
و به ما خواهد گفت،
که ما، ظریف دلان چه زود هنگام می شکنیم.
که ما تا چقدر شکننده ایم.

If blood will flow
when flesh and steel are one
Drying in the color
of the evening sun
Tomorrow's rain
will wash the stains away
But something in our minds
will always stay

Perhaps this final act was meant
To clinch a lifetime's argument
That nothing comes from violence
and nothing ever could
For all those born beneath an angry star
Lest we forget how fragile we are

On and on the rain will fall
Like tears from a star
like tears from a star
On and on the rain will say
How fragile we are
How fragile we are

 

کبوتران سفید به خانه بازگشتند

 

شاید بسیاری از ما ملودی آشنای ترانۀ " لاپا لوما" را بارها شنیده ایم. اما هرگز این اندیشه به فکرمان خطور نکرده است که این ترانه با ما پارسی ها وابستگی تاریخی دارد. " لاپالوما" به معنی" کبوتر" ترانه ای است که ریشه دریک واقعۀ تاریخی دارد: نبرد میان پارسیان و یونانیان، از سری جنگ های " ماراتون" که در سال 492 قبل از بوقوع پیوست. این ترانه داستان جدال میان عشق و مرگ است. در این تاریخ یونانیان شاهد غرق شدن کشتی سربازان مردونیه داماد داریوش بودند. که در ساحل کوه های " آتوس" ناپدید شد. یونانیان از فراز شکسته پاره های کشتی پارسیان نظاره گر کبوتران سفید صلح شدند که از قاره اروپا پرگرفتند و به خانه بازگشتند. پرندگان حامل پیام عشق بودند و ملوانان جنگجوی پارسی  گمشده در دریا، پیامشان را همراه با این کبوتران به خانه پرواز دادند. برای یونانیان این ترانه، یادگار پیروزی جنگی و شکست ایرانیان نیست. بلکه آن را برای دو ملت، سنبل پیروزی عشق بر جنگ می دانند. گویی سربازان تاریخ فارغ از تعصبات ملی و نژادی، سنگ حاکمان لشکر کش دوران خویش را به سینه نزده و روایت دوستی را به ترانه ها و افسانه ها منتقل کرده وسرانجام کبوتران سفید آریایی را به خانه هایشان هدایت نمودند. این ترانه توسط بسیاری از خوانندگان یونانی، اسپانیایی و ایتالیایی خوانده شده و همواره محور موضوع آن پیروزی عشق برمرگ و بر جدایی بوده است و سخنی نیز از کبوتران سفید در شعر ترانه به میان آمده است، بی آنکه به یکی از عظیم ترین نبرد های تاریخ کهن، نبرد " ماراتون" اشاره ای بشود. دراین ویدئو" ایردیا اروکهینا" این اثر را با ساز دورما اجرا میکند.

 

                             

میکیس تئودوراکیس و زوربای یونانی

 

موسیقی میکیس تئودوراکیس با زندگی سیاسی اش عجین بود و هست. از دوران جوانی در زمان جنگ جهانی به مبارزه بر ضد نیرو های اشغالگر آلمان نازی پیوست و توسط ارتش ایتالیا متحد آلمان دستگیر و شکنجه شد. او درجریان کودتای نظامی یونان نیز دستگیر و تبعید شد. اما موسیقی میکیس تئودوراکیس نه تنها الهام بخش مردم زحمتگش یونان بود، بلکه فراتر از مرز و بومش برای فلسطین و شیلی و سایر جنبش های رهایی بخش نیز ترانه سازی کرد. میکیس تئودوراکیس سرانجام در تمام فجایع نظامی مخالفت خود را با جنگ هایی نظیر بمباران یوگسلاوی، جنگ در بوسنی و هرزگووین، جنگ در افغانستان و عراق ابراز داشت و به مبارزه اساسی برای صلح پرداخت.

 

پرندۀ دور پرواز

"یویوما" نوازندۀ برجستۀ ویولن سل در سال 1998 پروژۀ جادۀ ابریشم را پایه گذاری کرد. این پروژه فعالیت خود را تا کنون بطور مستمرو با موفقیت ادامه داده است. حاصل این فعالیت گرد هم آوردن موسیقی دانان و نوازندگان کشور های مختلف آسیایی و اورپایی بود که توسط جادۀ ابریشم به یکدیگر متصل می شدند. از"شجاعت حسین خان" استاد مشهور سیتار هند، "کیهان کلهر" نوازندۀ نامی کمانچه و موسیقیدان ایرانی تا "عالیم قاسم اف" خوانندۀ مقامی از آذربایجان همه در جادۀ ابریشم به یکدیگر ملحق شدند تا در عرصۀ موسیقی بین المللی به دو هدف خویش نائل گردند. یکی اینکه درخشش و جلوۀ هنری کشورشان را به نمایش بگذارند و دیگر اینکه ناله ها و زاری مردمان آسیایی را در نوای تار، کمانچه و سنتور به همراهی موسیقیدانان سایر کشورها به گوش جهانیان برسانند.

در این میان "سیامک آقایی" هم به جادۀ ابریشم پیوست. او که دانش آموختۀ اساتیدی چون پرویز مشکاتیان، محمدرضا لطفی و فرامرز پایوراست، نه تنها از نوازندگان سرشناس سنتور کشور ماست، بلکه به فعالیت تحقیقاتی گسترده ای در زمینۀ سازشناسی پرداخته است. جمع آوری اطلاعات و آرشیو موسیقی شمال خراسان و ابداعاتی در ساختار سازهای زهی ایرانی از جمله فعالیت های مانا و پر ارزش اوست.

"پرندۀ دور پرواز" با ملودی فولکلور ایرانی، توسط گروه آنسامبل "جکبسن" و "سیامک آقایی" با همکاری "یویوما " از جمله آثاری است که در مجموعۀ پروژۀ جادۀ ابریشم به اجرا در آمد. این اثر داستان پرندۀ اسطوره ای است که به شوق خورشید پرواز می کند و پس از دوبار سقوط، بار سوم در نزدیکی خورشید از شعله و حرارت آن می سوزد و در طلب وصال به مرگ عرفانی تن می دهد.

 

پروکفیف و طعم "باروک"

بسیاری معتقدند که بالۀ "رومئو و ژولیت" باشکوه ترین بالۀ سروده شده در میان آثار کلاسیک است. این باله متشکل از 4 بخش، 10 صحنه و 52 رقص جداگانه می باشد و برای اولین بار در سال 1940 در شهر لنینگراد اجرا شد. این باله اثر ماندگار "سرگئی پروکفیف" است که بر اساس نمایشنامۀ "ویلیام شکسپیر" سروده شده است و معضل عشق "ژولیت کاپولت" و "رومئو مونتاگو" و دشمنی دیرینۀ خانوادگی شان  در ایتالیای قرن شانزدهم را به صورت باله به اجرا در آورده است.

دلشکستگی و پریشانی، مرگ دلخراش و کینۀ کور که از خصوصیات تراژدی های "ویلیام شکسپیر" است، برای "پروکفیف" در هارمونی ساز ها و هم نوایی کلارینت ها، هورن ها و فلوت ها زمینه های کار را فراهم می آورد. استفاده از ترکیبی از ساز های بسیار متنوع و کاربرد سه نوع ساز ویژه از نکته های مهم بالۀ "رومئو و ژولیت" است. کاربرد نوعی ساز نادر از خانواده زیلوفون و نوع ساز  کمیاب دیگری از  ماندولین و بکارگیری  ویولای"د-امور" که به ویولن عشق معروف است و ساز  سبک "باروک" می باشد، از ابتکارات پروکفیف در این اثر جاودانه است. هدف آهنگساز از کاربرد این ساز ها ایجاد نواهای منحصر به فردی است که هم به صورت فردی و هم به صورت گروهی به ارکستر افزوده شده است و در واقع عطر و طعم ایتالیایی و "باروک" را به قطعات این اثر می بخشد. زیباترین قسمت باله "رقص شوالیه ها" است که دارای یک خط ملودیک قوی، پر طمطراق و باشکوه می باشد.

صحنۀ غمگین باله، صحنۀ آخرین آن، صحنۀ مرگ "ژولیت" در کنار "رومئو" است. بسیاری از ما "رومئو" را به غلط معشوق "ژولیت"  می پنداریم، اما در داستان این دو قبل از مرگ  توسط راهب صومعه "لورنس" به عقد و ازدواج پنهانی هم در آمده بودند. "ژولیت" پس از شنیدن خبر کشته شدن"رومئو" که خبری بی پایه و بی اساس بود، بیهوش میشود. "رومئو" خود را بر سر پیکر معشوقش می رساند و به این اندیشه که او جان سپرده است زندگی خود با نوشیدن زهر خاتمه می دهد. "ژولیت" بهوش می آید و او نیز از مرگ "رومئو" سینۀ خود را با دشنۀ پاره می کند. دوخاندان "کاپولت" و "مونتاگو" در سوگ عزیزان خود از دشمنی دیرینه شان پشیمان و شرمسار می گردند و به خصومت نسلها پایان می دهند.

 

 

   

مانفرد و آستارته

سروده ای از "لرد بایرن" شاعر انگلیسی، داستان نجیب زاده ای است به نام " مانفرد" که در مرگ معشوقۀ خود " آستارته" مقصر است و از گناه اسرار آمیزی در رنج و عذاب بسر میبرد. "مانفرد" که با جهان ماوراء ماده مرتبط است و به عالم ارواح و گذشتگان راه دارد، در کوه های آلپ، به پای ارواح هفتگانه می افتد و از آنان طلب می کند که او را به ورطۀ فراموشی بکشانند و به او نیرویی بخشند تا گناهانش را بشوید و از یاد ببرد. گرچه این ارواح در سرودۀ " لرد بایرن" دارای قدرت ادارۀ جهان مادی اند، اما در برگرداندن حوادث بوقوع پیوسته ناتوانند و قادر به بر آوردن خواسته های " مانفرد" نمی گردند. " مانفرد" در مقابل هجوم وسوسه های رستگاری تسلیم می شود و اندرز ارواحی که او را از خودکشی بر حذر می دارند را نادیده میگیرد. او سرانجام از سایه های پر فریب جهان مادی گریخته و مرگ را بر زندگی آلوده به گناه ترجیح می دهد. آخرین کلمات " مانفرد" به ارواح هفتگانه این بود که: " ای راهبان، مرگ آنچنان هم دشوار نیست.

سرودۀ لرد بایرن توسط نقاشان متعددی در قرن نوزدهم به تصویر در آمده است. در عالم موسیقی نیزچایکوفسکی اثری جاودانه از مانفرد را آفرید و شرح داستان نجیب زادۀ آلپ را بصورت سمفونی در آورد. بویژه موومانی از این اثر که به توصیف دیوانگی و سرگردانی " مانفرد" در میان ارواح اسرارآمیز کوهستان می پردازد، از اهمیت بسزایی در هنر موسیقی کلاسیک بر خوردار است. 

  

                                                                             

مدیتاسیون از اپرای تائیس- اثر ژول ماسنه

                 

قطعۀ "مدیتاسیون " (تعمق و تفکر) از اپرای "تائیس اثر "ژول ماسنه" آهنگساز فرانسوی است. "ژول ماسنه" از زمره موسیقیدانان رمانیتک قرن نوزدهم است که تأثیرات بسیاری بر آثار سایر آهنگسازان دوران خود از جمله "دبوسی" و "پوچینی " گذاشته است. اپرای " تائیس" بر مبنای رمان " آناتول فرانس" ساخته شده است. موضوع داستان در زمان حکومت بیزانس، در مصر اتفاق میافتد و بسیار زیبا و گیراست.

"آناتیل" راهب دیرنشین از جانب کاهنان صومعه مأموریت می یابد تا "تائیس" زنی از مریدان ونوس خدای عشق را به توبه وادارد و او را به دین و عبادت تشویق کند. "تائیس" که خواب " آناتیل را آشفته نموده مقاومت می کند. اما سر انجام تابع " آناتیل " میگردد و خانه و زیورآلاتش را به آتش میکشد تا گناهانش بخشوده شود. تم مدیتاسیون و یا تعمق و عبادت حاکی از تلاش" تائیس" برای رهایی از احساسات عاشقانۀ اوست.

"آناتیل"، "تائیس" زیبا را پس از گذار از بیابان ها به چشمه ای پاک می رساند و او را به صومعه ای می سپارد. اما زمانیکه به سوی کاهنان شهر باز میگردد برای "تائیس" دلتنگ می شود و در می یابد که شیفتۀ او شده است. "آناتیل"، "تائیس" را در خواب در بستر بیماری می بیند. سراسیمه به سوی او می شتابد. "تائیس" در بستر مرگ از فرشتگانی که به استقبال او آمده اند و نوید بهشت را می دهند سخن می گوید و " آناتیل" اعتراف میکند که اندرز هایش دروغی بیش نبوده اند و خود بدرد عشق "تائیس" گرفتار گشته است."تائیس" می میرد و "آناتیل" در ناامیدی درهم میشکند و فرو میریزد.

 

 تائیس و آناتیل

ژول ماسنه و اپرای تائیس

چشمان زمین

این عکس ها از آرش کریمی است. عکاس آفتاب و رنگین کمان را به بازی گرفته و زمان و مکان را به توقف وا داشته است. در تصاویرش انسان تنهاست و غریب، طبیعت بی عبورست و بی رهگذر، فضا ژرف است و پرحجم. او در عکس هایش عضلات زمین، خیزاب های نیلی رنگ و تاب های افقی دره ها را به انتزاع کشیده و ریتم تند طبیعت را به صدا در آورده است. ریتمی از اشکال هندسی آفرینش، از دامنه های خاکستری تیره روشن و از سایه های تار و  مکمل. در کانون این نورنگاری ها، افق متوازن است و پر غرور و بی کرانی طبیعت لحظۀ بیدار انسان را در آغوش کشیده است.

آرش کریمی درصحنۀ بین المللی هنر عکاسی چهره ای است شناخته شده:

www.arashkarimi.com

   

تخیلات واپسین

                         
                                  

"سویک" کارگردان لهستانی،  " پرده های نگارخانه" اثر موسرگسکی را با مضمون جدیدی به نمایش درآورد. در قالب این مضمون تخیلات واپیسن دخترکی فقیر که به یک قصرقدیمی باشکوه می اندیشد به تصویر کشانیده شده است. اما "سویک " تنها به بخشی از موضوع پرده های نگارخانه پرداخته است.

موضوع اصلی پرده های نگارخانه به خودی خود بسیار گیراست. داستان آن بدین قرار است که زمانیکه موسرگسکی در نمایشگاه نقاشی یکی از دوستانش شرکت کرد، از لحظات بازدید خود الهام می گیرد. چنان مجذوب نقاشی های دوستش می شود که تصمیم می گیرد که آثار نقاشی او را به زبان موسیقی ترجمه کند. این اثر ده تابلوی نقاشی دوست موسرسگی را در روز بازدید توصیف میکند. نغمه ای همواره تکرار می شود. نغمۀ مخصوصی که نشانگر حرکت تماشاگر از یک  تابلو به تابلوی دیگر است. هربار که این نغمه اصلی تکرار میشود تماشاگر از جای خود حرکت کرده و به دیدن اثر بعدی میرود.

تابلوی دوم نمایشگاه،  در مورد یک قصر قدیمی است. موسرگسکی با آهنگ محزونی نمای بیرون کاخ را مجسم می کند. تابلو دوم،  داستان یک خوانندۀ دوره گردی است که به امید کمک  و دستگیری صاحبخانۀ قصرمی نشیند و  در پشت نرده های این ساختمان قدیمی آواز سر می دهد. اما در فیلم اثری از خوانندۀ دوره گرد نیست. " سویک" در فیلم بجای آواز نوازندۀ دوره گرد، سکوت و تخیلات طفل معصوم گرسنه ای را به تصویر می کشد که به " وسیو کاستلو" یا قصر قدیمی می اندیشد.

 

                                                   The old castle- Vecchio castello

                                                  تصویرقصر قدیمی ردیف اول دست راست

شاهدیو، شوبرت و گوته

         

                                        

 

شاهدیو با صدای جسی نورمن خواننده سوپرانوی آمریکایی

ازمنظومۀ شاهدیو- گوته

این سواری که شبانگاه در میان باد و طوفان میتازد کیست؟

او پدری است که با کودک رنجورش بسوی خانه رهسپار است

پدر طفلک را در آغوش گرفته

محکم نگه میدارد ،گرم میپوشاند

پدر:فرزندم ،از چه میترسی،چرا صورت خود را پنهان میکنی؟

پسر:مگر تو،ای پدر آن مرد بزرگ را نمیبینی؟

دیوی که با دم بلند خود تاجی بر سر دارد!

پدر:نه فرزند_آنچه میبینی لکه ابری بیش نیست

دیو:تو ای کودک عزیز بیا با هم برویم

بازیهای خوبی با تو خواهم کرد

گلهای رنگارنگ در آن کرانه ها پیداست

مادرم پیراهن طلایی در بر دارد

پسر:پدر جان،پدر جان،مگر نمیشنوی ؟

آنچه دیو آهسته به من وعده میدهد

پدر:آرام باش،راحت باش فرزند عزیزم

این صدای بادی است که از میان درختان خشک میوزد

دیو:طفلک ملوس،نمیخواهی با من بیایی

دختران زیبای من در انتظار تو

حلقه شبانگاهی بر پا کرده اند

حلقه وار گرد تو میچرخند،میرقصند و آواز میخوانند

پسر:ای پدر،ای پدر،مگر آنها را

دختران دیو را در آن گوشه تاریک نمیبینی؟

پدر:فرزندم،طفلک نازنینم من آنها را خوب میبینم

آنها بوته های خاکستری بید هستند که در نور مهتاب میدرخشند

دیو:کودک عزیز،چهره ی زیبای تو جانم را بر افروخته.بیا من تو را دوست دارم

زنهاراگر به میل نیایی،به زور خواهمت برد

پسر:پدر جان،پدر جان،حالا دستم را میگیرد

آه دیو بزرگ آزارم میدهد

پدر وحشت میکند،اسب را تندتر میتازد

کودک محتضر را در میان بازوان میفشارد

با رنج فراوان و زحمت بی پایان بخانه میرسد

دریغا که طفلک شیرین در آغوش او جان سپرده بود

(مترجم متاسفانه شعر برایم ناشناس است).

شوبرت  منظومۀ شاهدیوی گوته را به موسیقی تبدیل کرد، آنهم در سنین نوجوانی و زمانی که هفده سال بیش نداشت. ازتفسیرهای پراکندۀ موسیقی بر می آید که غرش باد، نت های دست راست و اضطراب پدر نت های دست چپ پیانوست. ضرب آهنگ، حرکت متناوب چهار نعل اسب را تداعی میکند. خوانندۀ قطعه گویندۀ داستانی است از سرگذشت پسری بیمار و تب دار که در میان باد و طوفان، در آغوش پدر از دیو مرگ می گریزد. هرچند پدر کودک را در آغوش پر تسلی خویش پناه میدهد اما نوازش پدر راهگشا نیست و سرانجام پسر  جان می سپارد.

زیر و بم صدای باد، عاطفۀ پدر، هذیان کودک و سایر پدیده های داستان برای ما شنودگان نسل های بعد  ملموس و پایان ناگزیر آن  نیزاسطوره ای است.     

                                                                     

هذیان ماه

پسر همسایه جوانی بیماربود. بیماری اش ناعلاج... اززمان بچگی اش او را میدیدم. صورت قشنگش را وقتی بدنیا آمد بخاطر دارم. چشمهایش مثل مخمل بود. مادرش خیلی بیتابی میکرد. پسر زیر بار این واقعیت زننده نمی رفت. این ماجرا، ماجرای بیماری او چندین سال بود که ادامه داشت وما به تلخی آن کم کم خو گرفته بودیم. از بهبودی خبری نبود و سال به سال بازیگران این داستان فرسوده تر از پیش می شدند و ما خسته تر و بی حوصله تر. خصوصاً از دست پسرک کفری بودیم که چرا اینطور جون همه را گرفته و زیر بار مداوا و درمان نمی رود. هر چند که درمانی نبود. اما مسکن که بود. پس چراتن به آن نمی داد.... آنروزسرد ومرموز پاییز همسایه مان را در خیابان دیدم. زجه هایش تکراری بود. بهش تسلی دادم و آرامش کردم. اما نمیدانستم که اینبارناله هایش را با خود به خانه پندار خواهم برد
همان شب خواب دیدم که به یک بیماری دچار شدم که یک درصد مردم به آن دچار می شوند. در خواب از قضا خاله ام نیز همزمان با من دچار همین بیماری شده بود. گویی نوعی اپیدمی بود... خب. به ما گفتند که باید بیاییم و خودمان را معرفی کنیم. گفتند که چاره ای برای این بیماری نیست و ما راه پس و پیش نداریم و خواهیم مرد. در خواب، من، خاله ام و مادربزرگم که بیست سالی است که فوت کرده است، به یک سالن مخصوص بیماران رفتیم که خود را معرفی کنیم. قرار بود که در آنجا طی مراسمی ما را زودتر از موعد بکشند و در تابوت بگذارند. مادربزرگم که در خواب مریض نبود، آمده بود که ما را بدرقه کند
سالن بسیار شیکی بود. ما هم به خودمان رسیده بودیم. آرایش کرده با عطر و پودر و قرو فر رفتیم توی صف. صف افرادی که منتظر بودند که نوبتشان برسد و بمیرند و در تابوتی سفید گذاشته شوند که به سمت کوره ای هدایت می شد. این صف ازطبقۀ بالای سالن مرگ آغاز می شد وطولانی بود. ما میتوانستیم که اجساد را که در تابوت میگذارند ببینیم. اول با اجساد بزرگ شروع کردند. یک غول را که در تابوت جا نمی شد و مثل مجسمه های یونان قدیم بود با تبر شکستند و در تابوت گذاشتند. وقتی این صحنه رقت انگیز را دیدم فاجعه را احساس کردم. انگارآن مجسمه زنده بود و درد میکشید
زمانیکه نوبت به ما رسید از خود پرسیدم که چگونه ما را خواهند کشت. به آخر صف رسیده بودیم. معمولاً در آخر صف دو لیوان آب پرتقال خنک میدادند و من یادم هست که لیوان اولی را با ولع نوشیدم و لیوان دوم را با پشیمانی که چرا اولی را با اون عجله سر کشیدم و آخرین لیوان اب پرتقالی زندگی ام را با چشمان بسته مزه مزه نکردم تا خوب طعم آن را دم مرگ حس کنم.لیوان دومی را کنار گذاشتم تا خاله و مادربزرگم را بغل کنم و خود را برای آرامش پیش از مرگ آماده سازم. یک لحظه فکر کردم که مامان بزرگم چطوری پس از مرگ دختر و نوه اش به خانه بر می گردد. همانطور که مرگ نزدیک و نزدیکتر می شد یکباره به خود گفتم که شاید بشه که زیر بار این مرگ نرفت. شاید بشه که این بیماری را نادیده گرفت
گفتم بگذار با دوستی تماس بگیرم. دوستی که همیشه سراپا شوربود. دوستی وفاداربه انسان. انگار همیشه در اعماق وجودم قایم شده بود. مثل یقین گمشده ام بود. مرا از دوستی با او بر حذر میداشتند. چون همیشه معترض بود. گویی با این دنیا سرناسازگاری داشت. منم او را کم میدیدم. زندگی فرصت دوست نمی داد. چه شد که یکباره گفتم که یک زنگی به او بزنم. یک تماسی بگیرم و ببینم که نظرش چیست... نمیدانم چگونه با او تماس گرفتم. فقط یادم هست که جوابش کوتاه و سریع بود. گفتش: زیر بار نرو. بزن بچاک. خود رو معرفی نکن . خود رو مخفی کن
آرامشم به هم خورد. آشفته شدم. من که خودم را برای قسمت و سرنوشت آماده کرده بودم، پریدم بغل خالم. بی توجه به اندرز دوست یک لحظه احساس آرامش کردم . آرامشی که برای پذیرش مرگ لازم بود. برای پذیرش سرنوشتی که قانون جامعه حکم آن رو صادر کرده بود. از این آرامش احساس غرور کردم. تصور شیرینی که من بر خلاف آنچه که همه می پنداشتند سرکش نیستم .سربزیرو تابع قوانینم و با لاخره درلحظه مرگ هم تسلیم سنت ها هستم. در آن لحظه آرزو داشتم که این "همه" که نمیدانستم چه کسانی هستند از من راضی باشند. اما دیگر دیرشده بود. تردید و ترس بر من غلبه کرده بود
این آشفتگی باعث شد که با ناله از خواب بپرم. تلفن موبایل روی سرتختی را روشن کردم. ساعت حدود 3 بعد از نصف شب بود. کور مال کور مال آمدم بالا. کامپیوتر را باز کردم و ماجرای خوابم رو نوشتم. این مهمل هرزۀ مه آلود رو
اما اونی که تو خواب بود من نبودم. الان که فکر میکنم اون پسرهمسایه ام بود که علارغم آنچه که پزشکان به او میگویند که بیمار است و دیگر خوب نمی شود به روی خودش نیاورده و انگار نه انگار... به شبه زندگی اش ادامه میدهد. خودش را از همه قایم می کند که ولم کنید،” زیر بار قسمت و سرنوشت نمی روم. اون طبیعت ستمگرتون و دنیای پست تونو رو رد می کنم. حکمتون بیخ ریش خودتون." این خواب مثل زندگی پسرک یک کابوس تلخ بود . با این تفاوت که برای من لابد یک نیم ساعتی طول کشید و مرا به ناله انداخت و از پا درآورد . اما برای او یک عمری به درازا کشیده وهنوز او را از پا در نیاورده
این خواب برایم عجیب بود. خواب مادربزرگم که خیلی وقت پیش مرده بود.خواب چین و چروک های صورتش. خواب پسر همسایه که اصلاً در آن حضور نداشت. خواب آن دوست سرکش . اون دیگه از کجا پیدایش شده بود؟ شاید مادربزرگم با ان قیافۀهمیشه جاافتاده اش سمبل قضا و قدر بود و آن دوست نشانی از همان روح لجبازی داشت که در زمان کودکی ام روی سگ بزرگتر ها رو بالا می آورد و من از آن شرمگین بودم و به کودکان سربزیر دیگر حسادت میکردم. هزار و یک احساس و رگۀ ناشناس ، رشته های سایه روشن و زنجیره های نامرئی در ضمیرم، در خوابم آمدند... معجونی بودند ازواقعیات گمشدۀ زندگی... و ابهامی که حقیقت و دروغ روبه هم پیوند میزند و وجدانی که سرگشته است میان ایندو